Ουίλλιαμ Σαίξπηρ: ο «Βάρδος του Έιβον»

O Ουίλλιαμ Σαίξπηρ (William Shakespeare) υπήρξε από τους σημαντικότερους ποιητές και θεατρικούς συγγραφείς της Ελισαβετιανής σκηνής. Ο Σαίξπηρ, που θεωρείται ο εθνικός ποιητής της Αγγλίας, άσκησε σημαντική επίδραση στην αγγλική λογοτεχνία. Γεννήθηκε το 1564 στο Στράτφορντ-απόν-Έιβον της Μεγάλης Βρετανίας. Η πιο πιθανή ημερομηνία γέννησης του, θεωρήθηκε από τους βιογράφους του, η 23 Απριλίου, ημέρα εορτασμού του Αγίου Γεωργίου. Ωστόσο, αμφιλεγόμενη παραμένει η προσωπική ζωή και το έργο του. 

Στις τραγωδίες και τις κωμωδίες του Σαίξπηρ αποτυπώνονται με εμβρίθεια οι ανθρώπινες συμπεριφορές, και εικονοποιείται ένα θεατρικό σύμπαν όπου το πραγματικό και φανταστικό στοιχείο συνυπάρχουν. Στην τραγωδία Άμλετ, που χρονολογείται το 1602, ο μονόλογος του νεαρού πρίγκηπα Άμλετ παραμένει ένα αναγνωρίσιμο και πολυερμηνευμένο κείμενο της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Ένας μονόλογος, ένα εσωτερικό και σύντομο δοκίμιο που εξερευνεί τις ματαιώσεις που συνοδεύουν την ανθρώπινη ύπαρξη.

Ο νεαρός πρίγκηπας επιστέφει στο παλάτι και όσα του ήταν γνώριμα έχουν αλλάξει άρδην μετά την δολοφονία του πατερά και βασιλιά του. Η διαδοχή στο θρόνο, η πολιτική του ύπαρξη, η οικογενειακή εστία, τα αγαπημένα του πρόσωπα έχουν απωλεσθεί. Ο Άμλετ έχει ηθικά αιτήματα που προσκρούουν στην νέα πραγματικότητα. Από εποχή σε εποχή, ο μονόλογος του Άμλετ ενσαρκώνει και τα αιτήματα των ανθρώπων που συνδιαμορφώνονται από τις εκάστοτε πολιτικές και κοινωνικές συγκυρίες. Ο πολιτικός Άμλετ, ο διανοούμενος Άμλετ, ο σύγχρονος Άμλετ, είναι ένας ήρωας που διαρκώς το περιεχόμενο των λόγων του επιφορτίζεται και επανανοηματοδοτείται από τον ρου της ιστορίας.

Ο Κένεθ Μπράνα (Kenneth Branagh) σκηνοθετεί το 1996 την τραγωδία Άμλετ, μεταφέροντας το έργο στον κινηματογράφο. Ο Μπράνα ασχολήθηκε επισταμένως με την σαιξπηρική δραματουργία, με την ερμηνεία και απόδοση των σαιξπηρικών χαρακτήρων, στο θέατρο και στον κινηματογράφο. 

 

Κεντρική φωτογραφία: Εξώφυλλο της έκδοσης του 1623 με έργα του Σαίξπηρ. Χαλκογραφία του Martin Droeshout.

Mονόλογος: «Να υπάρχω ή να μην υπάρχω», «To be or not to be».Ερμηνεία: Κένεθ Μπράνα (Kenneth Branagh)

 

Να ζεις. Να μη ζεις. Αυτή είναι η ερώτηση.
Τι συμφέρει στον άνθρωπο
Να πάσχει· να αντέχει σωπαίνοντας τις πληγές
από μια μοίρα που τον ταπεινώνει χωρίς κανένα έλεος
Ή να επαναστατεί. Να αντισταθεί
στην ατέλειωτη παλίρροια των λυπημένων κόπων
Να πεθάνεις. Να κοιμηθείς. Αυτό είναι όλο
Να κοιμηθείς και να κοιμηθούν
όλοι οι πόνοι που από αυτούς είσαι πλασμένος
Να μην ξυπνήσουν πια ποτέ. Αυτόν τον ύπνο
να εύχεσαι για σένα. Να πεθάνεις. Να κοιμηθείς
Κι αν στον ύπνο σου έρθει ένα όνειρο;
Τι θα είναι αυτό το όνειρο; Μετά τον αιώνα του σώματος
ποιος ύπνος αναλαμβάνει τα όνειρα; Πώς ονειρεύεται
ο θάνατος; Σε πιάνει φόβος· αργείς
και ζεις. Και η πανωλεθρία διαρκεί ζώντας
από τη ζωή σου. Τελείωσε τον κόσμο εσύ
Τέλειωσε την ζωή σου. Αυτήν την στιγμή. Τώρα. Μ’ ένα μαχαίρι.

Ποιος προτιμάει να ζει ρημάζοντας μέσα στον χρόνο
Να τον αδικεί ο ισχυρός να τον συντρίβει ο επηρμένος
να ερωτεύεται να εκλιπαρεί τον αδιάφορο να ανέχεται
την ύβρι της εξουσίας τη νύστα του νόμου
Να νικά ο ανάξιος τον άξιο. Που η αξία του η ίδια
Τον έχει από πριν νικήσει. Ποιος θα άντεχε
να κουβαλάει το ασήκωτο βάρος της ζωής να σέρνεται
να ερημώνει· να στραγγίζει ιδρώτας η ψυχή του
αν δεν ήταν ο τρόμος. Γι’ αυτό που στέκεται εκεί
Εκεί που αρχίζει ο θάνατος. Σ’ αυτήν την άγνωστη γη
Που σε κανέναν ορίζοντα μακριά κανείς. Ποτέ δεν είδε
Κι εκείνοι που ξεκίνησαν και φύγαν· ποτέ
δεν ξαναφανήκαν στην πύλη. Ο φόβος
ταράζει την θέληση και θέλεις
να είναι ο εχθρός σου γνώριμος παρά να δεις
να έρχεται καταπάνω σου το αγνώριστο. Η συνείδηση
μας κάνει όλους δειλούς. Η φύση δεν της έδωσε
μια λειτουργία θανάτου· δεν έχει όργανο για το άγνωστο
Άστραψε η απόφαση κι αμέσως την σβήνει την θαμπώνει
Η υγρασία της σκέψης. Και τα έργα τα μεγάλα
Που γι’ αυτά γεννήθηκες. Μονάχα γι’ αυτά γεννήθηκες
Δεν τα τολμάς. Θρύβουν· χάνονται
Ποτέ δεν θα ονομαστούν πράξεις.

Μετάφραση: Γιώργου Χειμωνά, Εκδόσεις Κέδρος, 1988

 

Chandos πορτραίτο, πιθανώς φιλοτεχνήθηκε από τον John Taylor